Degema language

 

Dẹgẹma chi ichi Edoid ki la chi àlumeji kumà kà ojí ànẹ ewo meji efu Degema Island eyì ójì ànẹ ei Niger Delta, efu Nigeria, kilà chí àmonẹ àlukà eì 120,000, dàbu àlu ọdọ 1991 kumàki àlukà mà (màyu ukolo ei àmi àlu ìchì mèjí kumà là chei efu àmi Dẹgẹma-s). tàki odu eì ojí ànẹ mèjí lẹ là chì Usokun-Degema kài ojí ànẹ Degema efù Degema Local Government Area efu Rivers State. àbàlẹ tàki àmi oji ànẹ mèjí lẹ káchí àbo kumà mì ọtakada eì ìchì mà kilà kodu Dẹgẹma, kumà là mumà kí odu mà là chi: àbo ojí ànẹ là kìchì ei Usokun Usokun-Degema) kpài ojí ànẹ ei Degema là kì ìchì ei (ojí ànẹ efù ewó Degema). àmà tàki ìchì mà lẹ là chì àlu kàtete

phonologica

morphological, syntactic kpà semantic àmànẹ

ómì ẹñwù ogbo gàgà eì ojojo kì là dì àlimeji àbo Dẹgẹma. tódù àbàlẹ, màdufu àlu àmi àbo kumà mì ọtakada kpài àbo kumà meju àkichi eì ogo gàgà ojí ìchì ei Usokun ojí èwo ei Degema .

Odu ichi Dẹgẹma amónẹ là kọ "Atala" kpài "Udekaama", dàmi àlu ukọlà ọhàilà kumà tẹ àkà efù . Atala Degema-(Degema ), kpài Udekaama ilà chi odu eì àbo ) Usokun-Degema kpaì Degema ojí ewo). àlu oji, "Dekema" ilà chi odu kumà du kpàilọ eì odu Degema Degema efuEthnologue. 

Dẹgẹma ilà chi odu kàtete oji ànẹ ei Niger-Congo kilà bí ẹñwù jọ vowel for Proto-Ijoid. sets: /i e a o u/ and /ɪ ɛ ə ɔ ʊ/.

Ọhàilà ei Degem

Uchè kpài àmẹnwu ànẹ ei àbo àmonẹ Degema people (oji ẹtẹ ànẹmà làchiEngenni people) kumà kwì ojí ànẹ ei àbo Benin (kì là kódù kumà dọ Edo State eì eyini ojí ànẹ Nigeria) ti ojí èwo Ewu Engenni, efu Ahoada Local Government Area ei Rivers State. dàbi àlu ojí ei Mark Roman (ọmànẹ ei Engenni kpài àchi ùkọlọ efù University ei Port Harcourt), ei àminẹ eì eyimi Degema mà dì odo efù Ewu (kì mẹru Akinima) ẹgbà kumà chi odo kwì efù ewó Benin kpài àmoñẹ ei omunẹ kumà dì odo efù ewó Okilogua efu Engenni (ilà chi efu Akinima, dàbi àlu kumà là kài). àmi ànẹ ojiRoman ká kì ojí ewo Ewu idefu Okilogua nugo. efu Ewu, umí àmoñẹ ojoji kumà chi àmọmà ànẹ ei Enuedua (Joinkrama) (abakwanẹ eì àbo Enuedua ), àmẹnẹ ichẹlibọ efù Ediro (kumà chi abakwanẹ eì àmonẹ eì Ediro ) kpài ichẹkibọ àmonẹ efù Ogua, kumà là chi abakwanẹ eì àmonẹ Ogua kumà là chi ẹrẹ eì efù ewó Engenni. Ojí ànẹ Roman onogo làchi ùgbó kì àmonẹ kumà d'efù Degema Ogua .

Ukpẹru àmoñẹchi àlu ojí ínwá kumàjẹ lojí ẹjà kì àmonẹ efù ewó lẹ nẹ. Some of those who contributed their own water to the cooking of fish did not get their share of the water after the cooking was done, not considering that water evaporates when heated. Those aggrieved decided to leave Ewu, and the name Udekaama became associated with the aggrieved group.